तुमचं किंवा तुमच्या पाल्याचं स्वप्न १२वी नंतर परदेशात जाऊन उच्च शिक्षण घेण्याचं आहे, पण परदेशातील विद्यापीठांची लाखो रुपयांची फी ऐकून तुम्ही मागे पाऊल टाकत आहात? थांबा! दरवर्षी हजारो भारतीय विद्यार्थी १२वी नंतर अमेरिका, कॅनडा, इंग्लंड आणि युरोप सारख्या देशांमध्ये अगदी मोफत किंवा अतिशय कमी खर्चात शिक्षण घेतात. “१२वी नंतर परदेशात शिक्षणासाठी कोणत्या सरकारी स्कॉलरशिप्स उपलब्ध आहेत?” हा प्रश्न जर तुम्हाला पडला असेल, तर तुम्ही अगदी योग्य ठिकाणी आहात. इंटरनेटवर अनेक चुकीच्या माहितीमुळे विद्यार्थ्यांचे नुकसान होते, पण आज आपण भारत सरकार, महाराष्ट्र शासन आणि काही परदेशी सरकारांच्या अधिकृत शिष्यवृत्ती योजनांची 100% अचूक आणि थेट माहिती पाहणार आहोत. ही माहिती वाचून तुम्ही आजच तुमच्या परदेश प्रवासाची तयारी सुरू करू शकता.
१२वी नंतर परदेशात जाण्यासाठी स्कॉलरशिप: नियम आणि सत्य परिस्थिती
सर्वात आधी एक वास्तव समजून घेणे अत्यंत गरजेचे आहे. महाराष्ट्र सरकार परदेश शिक्षण शिष्यवृत्ती 2026 किंवा केंद्र सरकारच्या ज्या प्रमुख पूर्ण अनुदानित योजना आहेत (उदा. National Overseas Scholarship for Indian students), त्या प्रामुख्याने पदव्युत्तर पदवी (Master’s) आणि PhD साठी दिल्या जातात. पण याचा अर्थ असा नाही की १२ वी नंतर विद्यार्थ्यांसाठी मार्ग बंद आहेत!
१२ वी नंतर पदवी (Bachelor’s Degree) घेण्यासाठी भारत सरकारच्या मदतीने चालवल्या जाणाऱ्या द्विपक्षीय शिष्यवृत्ती, शिक्षण कर्जावरील व्याज सवलत योजना आणि परदेशी सरकारांच्या खास Indian government scholarship to study abroad after 12th संलग्न योजना उपलब्ध आहेत. चला तर मग त्यांची सविस्तर माहिती घेऊया.
Government scholarships for studying abroad after 12th Indian students (पदवी शिक्षणासाठी थेट योजना)
१. डॉ. मनमोहन सिंग स्कॉलरशिप (Dr Manmohan Singh Scholarship) जर तुम्हाला इंग्लंडमधील केंब्रिज विद्यापीठात (University of Cambridge) १२ वी नंतर बॅचलर डिग्री घ्यायची असेल, तर ही शिष्यवृत्ती सर्वोत्तम आहे. भारत सरकार आणि केंब्रिज विद्यापीठाच्या सहकार्याने ही शिष्यवृत्ती दिली जाते. विद्यार्थ्यांची शैक्षणिक गुणवत्ता उत्तम असल्यास यातून मोठा आर्थिक भार कमी होतो आणि परदेशात शिक्षणाचे स्वप्न पूर्ण होते.
२. ऑरेंज-ट्युलिप स्कॉलरशिप इंडिया (Orange-Tulip Scholarship India) नेदरलँड्स सरकार आणि भारतीय शिक्षण विभाग यांच्या समन्वयाने ही परदेशात शिक्षणासाठी भारत सरकारची शिष्यवृत्ती संलग्न योजना राबवली जाते. नेदरलँड्समधील अनेक नामांकित विद्यापीठे भारतीय विद्यार्थ्यांना १२वी नंतर थेट बॅचलर कोर्ससाठी ही शिष्यवृत्ती देतात.
३. शास्त्री इंडो-कॅनेडियन स्कॉलरशिप (Shastri Indo-Canadian Scholarships) कॅनडामध्ये शिक्षणासाठी जाणाऱ्या भारतीय विद्यार्थ्यांसाठी कॅनडा आणि भारत सरकारच्या सहकार्यातून ही स्कॉलरशिप दिली जाते. १२ वी नंतर मोफत शिक्षण परदेशात घेण्याचे स्वप्न पाहणाऱ्या आणि आर्थिक मदतीची नितांत गरज असलेल्या होतकरू विद्यार्थ्यांसाठी हा एक उत्तम पर्याय आहे.
scholarship for study abroad by maharashtra government after 12th
महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांसाठी foreign scholarship maharashtra 2026 हा अत्यंत जिव्हाळ्याचा विषय आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत परदेशी शिष्यवृत्ती पोर्टल (fs.maharashtra.gov.in) नुसार, राज्य सरकार खालील विभागांमार्फत स्कॉलरशिप देते:
-
Higher and Technical Education Department Foreign Scholarship (खुल्या प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी)
-
Social Justice Department Foreign Scholarship (Rajarshi Shahu Maharaj Foreign Scholarship Scheme – SC व नवबौद्ध विद्यार्थ्यांसाठी)
-
Tribal Development Department Foreign Scholarship Maharashtra (ST प्रवर्गासाठी)
-
foreign scholarship for minorities maharashtra (अल्पसंख्याक समाजातील विद्यार्थ्यांसाठी)
महत्त्वाची आणि अचूक नोंद: सध्या या सर्व महाराष्ट्र शासनाच्या योजना ‘पदव्युत्तर पदवी’ (Master’s Degree) आणि ‘PhD’ साठी लागू आहेत. त्यामुळे 12vi nantar padesh shikshan scholarship शोधणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी १२वी नंतर भारतात किंवा स्वखर्चाने/लोन घेऊन परदेशात पदवी पूर्ण केल्यास, पुढील उच्च शिक्षणासाठी (Master’s) त्यांना महाराष्ट्र शासनाचा पूर्ण खर्च (ट्युशन फी, राहण्याचा खर्च, विमान प्रवास) मिळू शकतो. त्यामुळे पदवीच्या पहिल्या वर्षापासूनच विद्यार्थ्यांनी या योजनांचे नियम वाचून आपली प्रोफाईल तगडी बनवायला हवी.
१२ वी नंतर उच्च शिक्षणासाठी आर्थिक मदत: डॉ. आंबेडकर शैक्षणिक कर्ज व्याज सबसिडी योजना
जर तुम्हाला १२ वी नंतर लगेच परदेशात जायचे असेल आणि पूर्ण स्कॉलरशिप मिळाली नाही, तर भारत सरकारची सामाजिक न्याय मंत्रालयाची ‘Dr Ambedkar Scheme of Interest Subsidy on Educational Loan for Overseas Studies’ ही योजना वरदान ठरते. ओबीसी (OBC) आणि आर्थिकदृष्ट्या मागास (EBC) प्रवर्गातील विद्यार्थी जे परदेशात शिक्षणासाठी बँकेतून शैक्षणिक कर्ज घेतात, त्यांच्या कर्जावरील व्याजाचा परतावा (Interest Subsidy) भारत सरकार भरते. परदेशात उच्च शिक्षणासाठी सरकारी मदत मिळवण्याचा हा एक अत्यंत स्मार्ट आणि प्रॅक्टिकल मार्ग आहे.
टाटा स्कॉलरशिप – कॉर्नेल युनिव्हर्सिटी (खास १२ वी नंतरच्या विद्यार्थ्यांसाठी)
१२ वी नंतर शिक्षणासाठी परदेशी शिष्यवृत्ती योजना शोधत असताना टाटा ट्रस्टची माहिती नसणे शक्य नाही. ही सरकारी योजना नसली तरी भारतीय विद्यार्थ्यांसाठीची ही सर्वात मोठी आणि प्रतिष्ठित शिष्यवृत्ती आहे. अमेरिकेतील नामांकित कॉर्नेल विद्यापीठात (Cornell University) १२वी नंतर अंडरग्रॅज्युएट (Bachelor’s) शिक्षण घेण्यासाठी भारतीय विद्यार्थ्यांना ही स्कॉलरशिप दिली जाते. यात विद्यार्थ्यांची संपूर्ण फी आणि राहण्याचा खर्च कव्हर केला जातो.
१२ वी नंतर परदेशात जाण्यासाठी स्कॉलरशिप कशी मिळवायची?
१. योग्य माहिती आणि अधिकृत वेबसाइट्सचा वापर: एजंट्सवर आंधळेपणाने अवलंबून राहू नका. भारत सरकारच्या अधिकृत शिक्षण पोर्टलवर किंवा राज्याच्या पोर्टलवर स्वतः मोफत परदेशी शिक्षण स्कॉलरशिप बद्दल माहिती वाचा.
२. IELTS/TOEFL ची वेळेत तयारी: परदेशात शिक्षणासाठी इंग्रजी भाषेची परीक्षा उत्तीर्ण असणे अनिवार्य आहे. यात तुमचा बँड स्कोर चांगला असेल तर परदेशात शिक्षणासाठी स्कॉलरशिप 2026 मिळण्याची शक्यता अनेक पटींनी वाढते.
३. उत्कृष्ट SOP (Statement of Purpose): तुम्हाला परदेशात का शिकायचे आहे, तुमचा उद्देश काय आहे हे सांगणारा निबंध अत्यंत प्रभावी असावा लागतो. परदेशी विद्यापीठे आणि सरकारी कमिटी यावरच स्कॉलरशिप द्यायची की नाही हे ठरवतात.