Ferfar nond mhanje kay ani ti kashi ghyavi? जमीन खरेदी केल्यानंतर किंवा वारसाहक्काने मालमत्ता मिळाल्यावर तुम्ही निर्धास्त होता का? जर तुमचे उत्तर ‘हो’ असेल, तर मोठा धोका संभवू शकतो! जोपर्यंत तुमच्या ७/१२ उताऱ्यावर ‘फेरफार नोंद’ (Mutation) होत नाही, तोपर्यंत कायद्याच्या नजरेत तुम्ही त्या जमिनीचे अधिकृत मालक ठरत नाही. बहुतांश लोकांचे याच एका चुकीमुळे जमिनीचे मोठे वाद निर्माण होतात किंवा बँका कर्ज नाकारतात. म्हणूनच आज आपण अतिशय सोप्या भाषेत आणि अचूक माहितीसह जाणून घेणार आहोत की फेरफार नोंद म्हणजे काय आणि ती कशी घ्यावी? तसेच घरबसल्या मोबाईलवरून ऑनलाइन फेरफार उतारा महाराष्ट्र कसा काढायचा, याविषयीची सर्वात नवीन आणि अधिकृत माहिती खालीलप्रमाणे आहे.
फेरफार नोंद म्हणजे काय आणि ती कशी घ्यावी? (What is Mutation of Property in Maharashtra?)
महसूल विभागाच्या भाषेत सांगायचे तर, ‘फेरफार’ म्हणजेच जमिनीच्या नोंदीमध्ये झालेला कायदेशीर बदल. जमिनीच्या मालकी हक्कात किंवा अधिकार अभिलेखात (७/१२ उतारा किंवा मालमत्ता पत्रक) जो बदल होतो, त्याची अधिकृत नोंद ‘गाव नमुना क्रमांक ६’ मध्ये केली जाते, यालाच कायदेशीर भाषेत फेरफार नोंद (Mutation) असे म्हणतात.
जेव्हा तुम्ही जमीन खरेदी-विक्री करता, जमिनीचे बक्षीस पत्र करता, किंवा वारसा हक्काने जमीन नावावर होते, तेव्हा त्या बदललेल्या मालकी हक्काची गाव नमुना ६ फेरफार माहिती शासनाच्या दप्तरी नोंदवली जाणे अत्यंत अनिवार्य असते.
जमिनीचा फेरफार होणे का अत्यंत महत्त्वाचे आहे?
केवळ दुय्यम निबंधक कार्यालयात खरेदीखत (Registry) करून तुम्ही जमिनीचे पूर्ण मालक होत नाही. महसूल दप्तरी तुमची अधिकृत मालक म्हणून नोंद होण्यासाठी तलाठी कार्यालय फेरफार नोंद होणे अनिवार्य असते.
-
जमिनीवर पीक कर्ज किंवा इतर कोणतेही बँक कर्ज घ्यायचे असल्यास अद्ययावत फेरफार लागतो.
-
शासकीय योजनांचा, अनुदानाचा किंवा नुकसान भरपाईचा लाभ मिळवण्यासाठी डिजिटल सातबारा आणि फेरफार आवश्यक असतो.
-
शेतजमीन फेरफार नियम महाराष्ट्र नुसार, वेळेवर नोंद न केल्यास भविष्यात मालकी हक्कावरून मोठे कौटुंबिक किंवा कायदेशीर वाद निर्माण होऊ शकतात.
७/१२ उताऱ्यावर फेरफार नोंद कशी घ्यावी? (संपूर्ण ऑनलाइन आणि ऑफलाइन प्रक्रिया)
पूर्वी तलाठी कार्यालयात खेटे मारूनही महिने-महिने काम होत नव्हते. मात्र आता महाराष्ट्र शासनाच्या महाभूमी अभिलेख महाराष्ट्र विभागाने अत्यंत पारदर्शक अशी ई-हक्क प्रणाली महाराष्ट्र सुरू केली आहे. याद्वारे तुम्ही घरबसल्या ई फेरफार ऑनलाइन अर्ज कसा करावा हे समजून घेऊन स्वतः अर्ज करू शकता.
१. फेरफार नोंद ऑनलाइन प्रक्रिया (E-Hakk Portal Process)
तुम्हाला ७/१२ उताऱ्यावर नाव कसे लावावे असा प्रश्न पडला असेल, तर शासनाच्या अधिकृत ई-हक्क पोर्टलचा वापर करून पुढीलप्रमाणे प्रक्रिया पूर्ण करा:
-
सर्वप्रथम महाराष्ट्र शासनाच्या महसूल विभागाच्या अधिकृत वेबसाईटवर जा: bhulekh.mahabhumi.gov.in किंवा ehakk.mahabhumi.gov.in/pdeferfar.
-
डॅशबोर्डवर स्वतःचे खाते तयार करा (Public Login) आणि युजर आयडी, पासवर्ड टाकून लॉग-इन करा.
-
मुख्य मेन्यूमध्ये ‘नवीन अर्ज’ (New Application) या पर्यायावर क्लिक करा.
-
यानंतर तुमचा जिल्हा, तालुका आणि गाव अचूक निवडा.
-
आता तुम्हाला आवश्यक तो फेरफार प्रकार निवडायचा आहे. (उदा. खरेदी खत फेरफार नोंद, वारस नोंद फेरफार कसा करावा, कर्जाचा बोजा चढवणे/कमी करणे, किंवा मालमत्ता पत्रक फेरफार अर्ज).
-
अर्जात विचारलेली सर्व सविस्तर माहिती भरा आणि आवश्यक ती कागदपत्रे PDF स्वरूपात (३०० KB पेक्षा कमी साईझमध्ये) अपलोड करून अर्ज सबमिट करा.
-
अर्ज यशस्वीरीत्या सबमिट झाल्यावर तुम्हाला एक अर्ज क्रमांक (Application Number) दिला जाईल.
-
या क्रमांकाचा वापर करून तुम्ही ई-हक्क पोर्टलवरच जमिनीचा फेरफार तपासण्याची पद्धत वापरून तुमच्या अर्जाचे लाईव्ह स्टेटस (Status) ट्रॅक करू शकता.
२. ऑफलाइन प्रक्रिया (तलाठी कार्यालयामार्फत)
जर तुम्हाला ऑनलाइन अर्ज करणे शक्य नसेल, तर सर्व मूळ कागदपत्रांच्या झेरॉक्स प्रती (उदा. खरेदीखत प्रत, वारसांचे संमतीपत्रे) घेऊन थेट तुमच्या गावच्या तलाठी कार्यालयात जावे. तलाठी आवश्यक ती सर्व माहिती तपासून स्वतः ई-फेरफार प्रणालीत तुमची नोंद घेतो. त्यानंतर कायद्यानुसार १५ दिवसांची नोटीस काढली जाते. या १५ दिवसांत कोणाचीही हरकत न आल्यास, मंडळ अधिकारी (Circle Officer) त्या फेरफाराला अंतिम मंजुरी देतात आणि तुमचा सातबारा अधिकृतरीत्या अपडेट होतो.
फेरफार नोंदीसाठी आवश्यक कागदपत्रे कोणती लागतात?
कोणताही फेरफार मंजूर होण्यासाठी योग्य कागदपत्रांची पूर्तता करणे गरजेचे असते. फेरफार नोंदीसाठी आवश्यक कागदपत्रे खालीलप्रमाणे आहेत:
-
खरेदी-विक्री व्यवहार असल्यास: नोंदणीकृत खरेदीखताची सत्यप्रत (Index 2).
-
वारस नोंद असल्यास: मयत व्यक्तीचा मृत्यूचा दाखला, आधार कार्ड आणि सर्व वारसांचे कायदेशीर स्वयंघोषणा किंवा संमतीपत्र.
-
चालू वर्षाचा सातबारा उतारा (७/१२) आणि ८-अ चा उतारा.
-
अर्जदाराचे ओळखपत्र (आधार कार्ड, पॅन कार्ड किंवा मतदान कार्ड).
-
शासनाच्या विहित नमुन्यातील फेरफार नोंदणी अर्ज.
फेरफार उतारा डाऊनलोड कसा करायचा आणि जुना रेकॉर्ड कसा पाहायचा?
अनेक शेतकरी विचारतात की जमिनीचा जुना फेरफार कसा काढावा? यासाठी शासनाने ‘आपली चावडी’ (Aapli Chawdi) आणि ई-महाभूमी हे अत्यंत उत्तम पर्याय दिले आहेत. फेरफार उतारा डाऊनलोड कसा करायचा यासाठी तुम्हाला महाभूमीच्या वेबसाईटवर जाऊन तुमचा गट क्रमांक (Survey Number) किंवा फेरफार क्रमांक टाकायचा आहे. त्यानंतर तुम्ही काही सेकंदातच तुमचा अधिकृत फेरफार उतारा PDF स्वरूपात डाऊनलोड करू शकता. जुन्या नोंदी पाहण्यासाठी (उदा. १९४० पासूनचे रेकॉर्ड) शासनाच्या ई-रेकॉर्ड (e-Records) सुविधेचा वापर करता येतो.
निष्कर्ष: जमिनीचा कोणताही व्यवहार झाल्यानंतर लवकरात लवकर त्याची शासनाकडे नोंद करून घेणे हे भविष्यातील धोके टाळण्यासाठी अत्यंत शहाणपणाचे ठरते. आता शासनाची प्रक्रिया डिजिटल झाल्यामुळे नागरिकांनी दलालांना पैसे देण्याऐवजी स्वतः ई-हक्क प्रणालीचा वापर करावा.