Balika Samridhi Yojana maharashtra 2026आपल्या देशात ‘बेटी बचाओ – बेटी पढाओ’ अभियानांतर्गत केंद्र सरकार मुलींचे भविष्य सुरक्षित करण्यासाठी आणि त्यांना शिक्षणामध्ये प्रोत्साहन देण्यासाठी अनेक महत्त्वाच्या योजना चालवते. सुकन्या समृद्धी योजना सर्वांना परिचित आहे, पण आजही अनेक BPL (दारिद्र्य रेषेखालील) कुटुंबांना केंद्र सरकारच्या एका महत्त्वपूर्ण योजनेबद्दल माहिती नाही, जी मुलीच्या जन्मापासूनच आर्थिक आधार देऊ लागते – ती म्हणजे बालिका समृद्धी योजना (Balika Samridhi Yojana).
ही योजना गरीब कुटुंबांसाठी एक मोठा आधार ठरत आहे. याचा दुहेरी उद्देश आहे: मुलीच्या जन्माला प्रोत्साहन देणे आणि आर्थिक अडचणींमुळे तिचे शिक्षण सुटणार नाही, याची खात्री करणे. तुम्ही जर दारिद्र्य रेषेखालील कुटुंबातील असाल आणि तुमच्या मुलीच्या भविष्यासाठी आर्थिक पाठबळ शोधत असाल, तर हा लेख तुमच्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
💡 ‘बालिका समृद्धी योजना’ काय आहे? (Balika Samridhi Yojana)
Balika Samridhi Yojana ही केंद्र सरकारने १९९७ मध्ये सुरू केलेली एक कल्याणकारी योजना आहे. ही योजना विशेषतः आर्थिकदृष्ट्या दुर्बळ कुटुंबांसाठी (Economically Weaker Section) तयार करण्यात आली आहे.
या योजनेत सरकार मुलीच्या कुटुंबाला दोन स्तरांवर आर्थिक मदत करते:
- जन्मानंतरची मदत: मुलीचा जन्म झाल्यावर तिच्या आईला प्रसूतीनंतरची मदत म्हणून एकवेळ ५०० रुपयांची रक्कम दिली जाते.
- शैक्षणिक शिष्यवृत्ती (Scholarship): मुलगी शाळेत जाऊ लागल्यानंतर, इयत्ता पहिली ते दहावीपर्यंत तिच्या शिक्षणासाठी दरवर्षी निश्चित रक्कम शिष्यवृत्तीच्या स्वरूपात दिली जाते.
🎯 योजनेचा मुख्य उद्देश (Goal of the Scheme)
- मुलीच्या जन्माला सकारात्मक दृष्टीने प्रोत्साहन देणे.
- मुलींचे शाळेत नावनोंदणीचे प्रमाण वाढवणे.
- मुलींना किमान दहावीपर्यंतचे शिक्षण पूर्ण करण्यास प्रोत्साहन देणे.
- मुलींना आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी बनण्यास मदत करणे.
✅ कोण घेऊ शकतो लाभ? (पात्रता निकष – Eligibility Criteria)
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी खालील पात्रता निकष (Eligibility Criteria) पूर्ण करणे अनिवार्य आहे:
- कुटुंब प्रवर्ग: अर्जदार कुटुंब दारिद्र्य रेषेखालील (BPL) असावे. कुटुंबाकडे BPL कार्ड असणे अनिवार्य आहे (शहरी किंवा ग्रामीण).
- मुलीची संख्या: एका कुटुंबातील केवळ दोनच मुलींना या योजनेचा फायदा मिळू शकतो.
- जन्म तारीख: मुलगी १५ ऑगस्ट १९९७ किंवा त्यानंतर जन्माला आलेली असावी.
- वय आणि शिक्षण: मुलीचे वय १८ वर्षांपेक्षा कमी असावे आणि ती शाळेत शिकत असावी.
- जन्म प्रमाणपत्र: मुलीचे जन्म प्रमाणपत्र असणे अनिवार्य आहे.
💰 Balika Samridhi Yojana maharashtra 2026 जन्मापासून ते दहावीपर्यंत किती मदत मिळते? (आर्थिक लाभाचा तपशील)
मुलीच्या जन्मानंतर तिच्या आईला ₹५०० मिळाल्यानंतर, तिच्या शिक्षणाच्या प्रत्येक टप्प्यावर खालीलप्रमाणे शिष्यवृत्ती (Scholarship) थेट बँक खात्यात दिली जाते:
| वर्ग (Standard) | दरवर्षी मिळणारी आर्थिक मदत (शिष्यवृत्ती) | एकूण रक्कम |
| जन्मानंतरची मदत | ₹५०० (आईला एकवेळ) | ₹५०० |
| इयत्ता १ ते ३ | ₹३०० रुपये (प्रत्येक वर्षी) | ₹९०० |
| इयत्ता ४ | ₹५०० | ₹५०० |
| इयत्ता ५ | ₹६०० | ₹६०० |
| इयत्ता ६ आणि ७ | ₹७०० रुपये (प्रत्येक वर्षी) | ₹१,४०० |
| इयत्ता ८ | ₹८०० | ₹८०० |
| इयत्ता ९ आणि १० | ₹१,००० रुपये (प्रत्येक वर्षी) | ₹२,००० |
| एकूण आर्थिक लाभ (जन्मापासून ते १० वीपर्यंत) | ₹७०००/- | ₹७०००/- |
टीप: ही रक्कम गरीब कुटुंबांसाठी मुलीचे शालेय शिक्षण, पाठ्यपुस्तके, गणवेश आणि इतर शालेय खर्च भागवण्यासाठी मोठा आधार ठरते. दहावी पूर्ण झाल्यावर मुलीला व्याजासहित मिळालेली पूर्ण रक्कम काढण्याची मुभा मिळते.
📄 आवश्यक कागदपत्रे आणि अर्ज प्रक्रिया (Application Process)
आवश्यक कागदपत्रे (Documents Required):
- दारिद्र्य रेषेखालील (BPL) कार्ड (अनिवार्य).
- मुलीचे जन्म प्रमाणपत्र (Birth Certificate).
- आई-वडिलांचे उत्पन्न प्रमाणपत्र (Income Certificate).
- आधार कार्ड (मुलीचे आणि पालकांचे).
- बँक पासबुकची प्रत (DBT साठी).
- शाळेतील बोनाफाईड सर्टिफिकेट (शिष्यवृत्तीसाठी).
📝 अर्ज कुठे आणि कसा करायचा?
योजनेचा लाभ घेण्यासाठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया खालीलप्रमाणे आहे:
- अर्ज उपलब्धता: तुम्ही ग्रामीण भागात राहत असाल तर, जवळच्या अंगणवाडी केंद्र किंवा ग्रामपंचायत कार्यालयात अर्ज मिळू शकतो.
- शहरी भाग: तुम्ही शहरी भागात राहत असाल तर, आरोग्य सेवा केंद्रातील (Health Services Centres) संबंधित अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधा.
- अर्ज भरणे: अर्जात विचारलेली सर्व माहिती काळजीपूर्वक भरा आणि आवश्यक कागदपत्रे जोडा.
- सादर करणे: भरलेला अर्ज संबंधित अंगणवाडी किंवा आरोग्य सेवा केंद्रात सादर करा.
लेखक आणि विश्लेषक:
“मी केंद्र आणि राज्य सरकारच्या कल्याणकारी योजनांचा अभ्यास करणारा आणि विद्यार्थ्यांना आर्थिक सहाय्यतेसाठी मार्गदर्शन करणारा विश्लेषक आहे. माझा अनुभव सांगतो की, Balika Samridhi Yojana ही गरीब कुटुंबांना मुलीच्या शिक्षणासाठी सातत्याने मदत करणारी एक उत्तम योजना आहे. पात्र कुटुंबांनी त्वरित अर्ज करून या योजनेचा लाभ घ्यावा.”